Deniz yoluyla mal gönderen her üretici, er ya da geç konşimento kelimesiyle tanışır. İngilizcede bill of lading, kısaca B/L denen bu belge, yalnızca bir taşıma kağıdı değildir. Doğru kullanıldığında malınızın kontrolünü elinizde tutmanızı sağlar; yanlış kullanıldığında ise parasını almadığınız malı alıcıya teslim etmenize yol açabilir.
Konşimento ne işe yarar?
Konşimento üç temel işlev görür. Birincisi, taşıyıcının malı teslim aldığını gösteren bir makbuzdur. İkincisi, gönderen ile taşıyıcı arasındaki taşıma sözleşmesinin kanıtıdır. Üçüncüsü ve üretici için en önemlisi, bazı türlerinde malın mülkiyetini temsil eden bir belgedir. Yani varış limanında malı teslim almak için çoğu zaman konşimentonun aslı gerekir.
Konşimento türleri
Emre yazılı (to order) konşimento: Malın kime teslim edileceği ciro ile belirlenir. Bankalar aracılığıyla yapılan ödemelerde, örneğin vesaik mukabili ya da akreditifli işlemlerde yaygındır. Konşimentonun aslı alıcıya ödeme yapılmadan verilmezse, alıcı malı teslim alamaz.
Nama yazılı (straight) konşimento: Belirli bir alıcının adına düzenlenir. Bazı uygulamalarda alıcı, aslı göstermeden de malı teslim alabilir. Bu yüzden ödemesi tamamlanmamış bir sevkiyatta dikkatle kullanılmalıdır.
Telex release ve deniz yolu taşıma senedi: Aslı basılmadan, taşıyıcıya verilen talimatla malın serbest bırakılmasıdır. Hızlıdır ama kontrol elinizden çıkar. Genellikle ödemesi peşin alınmış ya da güvenilir alıcılarla kullanılır.
Hangi türün kullanılacağı, ödeme yönteminizle doğrudan bağlantılıdır. Bunu siparişte ve teklifte netleştirin.
Taslağı mutlaka kontrol edin
Yükleme öncesinde taşıyıcı ya da forwarder size konşimento taslağını gönderir. Bu taslağı okumadan onaylamak, en sık yapılan hatalardan biridir. Kontrol etmeniz gerekenler:
- Gönderen, alıcı ve bildirim yapılacak taraf (notify) doğru mu?
- Yükleme ve varış limanı doğru mu?
- Mal tanımı, koli sayısı ve ağırlıklar fatura ve çeki listesiyle aynı mı?
- Konteyner ve mühür numaraları doğru mu?
- Navlunun ödenip ödenmediği teslim şeklinize uygun yazılmış mı?
- Akreditifli işlemde, akreditif metnindeki şartlarla birebir uyumlu mu?
Tek bir harf hatası, varış limanında günlerce bekleme ya da akreditifte ödeme reddi anlamına gelebilir.
Asıl belgeleri güvenle saklayın
Konşimento asılları genellikle birden fazla nüsha olarak düzenlenir ve bunlardan biriyle mal teslim alınabilir. Bu yüzden asılların hepsini birlikte ve güvenli şekilde gönderin ya da bankaya teslim edin. Ödemeyi almadan aslı doğrudan alıcıya göndermek, malın kontrolünü kaybetmek demektir.
Forwarder ile iş bölümü
Konşimentoyu çoğu zaman taşıyıcı adına forwarderınız düzenler ya da size iletir. Bu, kontrol sorumluluğunun ondan ibaret olduğu anlamına gelmez. Forwarder, sizin verdiğiniz bilgiyi belgeye geçirir. Yanlış bilgi verirseniz yanlış belge çıkar. Bu yüzden alıcı unvanı, adres ve mal tanımı gibi bilgileri forwardera yazılı ve tek bir kaynaktan gönderin.
Sık yapılan hatalar
- Taslağı kontrol etmeden onaylamak
- Ödeme alınmadan telex release talimatı vermek
- Belgelerdeki ürün tanımlarının birbirini tutmaması
- Asılları ayrı ayrı ve takipsiz göndermek
Kontrol listesi
- Konşimento türü ödeme yöntemine uygun mu?
- Taslak, fatura ve çeki listesiyle karşılaştırıldı mı?
- Akreditif varsa şartlarla uyumlu mu?
- Asıllar güvenli şekilde mi gönderiliyor?
Konşimento, deniz yolu ihracatında hem malınızın hem paranızın güvencesidir. Akreditif ve sözleşme konularında bankanıza ve gerektiğinde avukatınıza danışın, güncel uygulamaları kontrol edin.