Avrupalı alıcınız uzun vadeyle çalışmak istiyor, siz ise yeni sezonun kumaş siparişini şimdi vermek zorundasınız. İhracat faktoringi tam bu durumda başvurulan bir finansman yöntemidir: vadeli alacağınızı bir faktoring şirketine devredip bedelin bir kısmını vadeyi beklemeden almak.
Faktoring nasıl işler?
Süreç genel hatlarıyla şöyledir:
- Alıcı limiti: Faktoring şirketine alıcınızın bilgilerini verirsiniz. Şirket alıcıyı inceler ve o alıcı için en fazla ne kadarlık alacağı üstlenebileceğini gösteren bir limit tanımlar.
- Sevkiyat ve fatura: Malı gönderir, faturayı ve sevk belgelerini faktoring şirketine iletirsiniz.
- Ön ödeme: Şirket, fatura bedelinin sözleşmede belirlenen bir kısmını hesabınıza yatırır. Kalan kısım vade sonunu bekler.
- Vade sonunda tahsilat: Alıcı ödemeyi faktoring şirketine yapar. Şirket kendi bedellerini düştükten sonra kalan tutarı size aktarır.
Böylece alıcıya alıştığı vadeli ödeme koşulunu sunmaya devam ederken nakit sıkışıklığını azaltırsınız.
Rücu edilebilir ve rücu edilemez faktoring
Rücu, faktoring şirketinin ödenmeyen alacak için size geri dönebilmesi demektir.
- Rücu edilebilir faktoringde alıcı ödemezse şirket size yaptığı ön ödemeyi geri ister. Yani finansman alırsınız, ama ödememe riski sizde kalır.
- Rücu edilemez (garantili) faktoringde şirket, tanımlanan limit içinde alıcının ödeyememesi riskini üstlenir. Ancak bu garanti genellikle alıcının mali gücünü yitirmesi ya da ödeme yapamaması gibi kredi riskini kapsar. Kalite itirazı, eksik teslim gibi bir anlaşmazlık çıkarsa garanti çoğu zaman işlemez ve ön ödeme sizden geri istenebilir.
İki faktörlü yapı
İhracatta sık kullanılan modellerden biri iki faktörlü sistemdir. Türkiye'deki faktoring şirketiniz (ihracat faktörü), alıcınızın ülkesindeki bir muhabir faktoring şirketiyle (ithalat faktörü) çalışır. Muhabir şirket alıcıyı yerinde değerlendirir, garantiyi verir ve tahsilatı yerel dilde, yerel uygulamaya göre takip eder. Sizin muhatabınız yine Türkiye'deki şirkettir. Uzaktaki alıcıyı tanımanın zor olduğu durumlarda bu yapı işinizi kolaylaştırır.
Alıcıya bildirim: temlik
Faktoringde alacağınızı faktoring şirketine devredersiniz; buna temlik denir. Çoğu uygulamada alıcıya, ödemeyi artık faktoring şirketinin hesabına yapması gerektiği bildirilir ve faturalara bu yönde bir not düşülür. Bazı alıcılar bunu yadırgayabilir; önceden bunun olağan bir finansman düzeni olduğunu açıklamak ilişkiyi korur. Bildirimin şekli ve geçerliliği hukuki bir konudur, avukatınıza danışın.
Maliyet kalemleri
Faktoringin maliyeti genel olarak iki kalemden oluşur:
- Faktoring komisyonu: Alıcı incelemesi, tahsilat takibi ve garantili yapıda risk üstlenme karşılığı alınan hizmet bedeli.
- Finansman bedeli: Ön ödeme ile vade sonu arasındaki süre için alınan, faize benzeyen bedel.
Bunlara dosya, muhabir ve banka masrafları eklenebilir. Teklifleri karşılaştırırken tek bir rakama değil, fatura başına toplam maliyete bakın ve bunu fiyatınıza yansıtıp yansıtamayacağınızı hesaplayın.
Ne zaman mantıklı, ne zaman değil?
Mantıklı olduğu durumlar:
- Düzenli ve vadeli çalıştığınız güvenilir alıcılarınız varsa
- Nakit ihtiyacı yeni sipariş almanızı engelliyorsa
- Alıcı akreditif açmak istemiyor, vadeli açık hesap (önce mal gider, ödeme vadede gelir; mal mukabili de denir) çalışmak istiyorsa
Mantıklı olmadığı durumlar:
- Kâr marjınız maliyeti kaldırmayacak kadar düşükse
- Faktoring şirketi alıcınıza limit vermiyorsa (bu kendi başına bir uyarıdır)
- Kalite itirazına ve anlaşmazlığa açık siparişlerde
Sözleşmede dikkat edilecekler
- Garanti hangi riskleri kapsıyor, hangilerini dışarıda bırakıyor?
- Bütün alacaklarınızı mı devretmek zorundasınız, yoksa alıcı seçebiliyor musunuz?
- Anlaşmazlık çıkarsa süreç nasıl işliyor, ön ödeme ne zaman geri isteniyor?
- Kur farkı kimin üzerinde?
- Sözleşmeden çıkış koşulları ve cezai şartlar neler?
Akreditif ve alacak sigortasıyla farkı
Akreditifte güvenceyi alıcının bankası verir, ama alıcının akreditif açmayı kabul etmesi gerekir. Alacak sigortası ödememe riskini karşılar, ama tek başına size erken nakit sağlamaz. Faktoring ise finansmanı, tahsilat takibini ve garantili yapıda risk korumasını tek pakette sunar. Bu araçlar birbirinin rakibi değildir; alıcıya ve siparişe göre seçilir.
Faktoring, vadeli satışı nakit sıkıntısına dönüştürmeden büyütmenin pratik bir yoludur. Vergi, muhasebe ve ihracat bedelinin belgelendirilmesi konularında mali müşavirinize, sözleşme için avukatınıza danışın ve güncel mevzuatı kontrol edin.