Bu yazıda Batı Balkanlar derken Sırbistan, Bosna-Hersek, Kuzey Makedonya, Arnavutluk, Kosova ve Karadağ'ı kastediyoruz. Bu ülkeler karayoluyla ulaşılabilecek kadar yakındır ve Türk tekstil ürünlerini tanıyan alıcılara sahiptir. Ama her biri ayrı bir gümrük bölgesidir; bölgeyi tek pazar gibi düşünmek belge ve teslim planında hataya yol açar.
AB dışında, ayrı ayrı gümrük bölgeleri
Bu ülkeler Avrupa Birliği üyesi değildir; Türkiye ile AB arasındaki gümrük birliğine özgü A.TR dolaşım belgesi burada geçerli değildir. AB'ye satıştaki belge düzenini aynen uygulamak, alıcınızı gümrükte beklemediği bir vergiyle karşılaştırabilir.
Serbest ticaret anlaşmaları ve menşe belgesi
Türkiye'nin bu ülkelerle serbest ticaret anlaşmaları vardır: malınız anlaşmanın menşe kuralını (ürünün hangi ülkenin malı sayılacağını belirleyen ölçüt) karşılıyor ve bunu belgeyle gösterebiliyorsanız alıcınız indirimli ya da sıfır vergiyle, yani tercihli tarifeyle gümrükleme yapabilir.
Bölgede asıl dikkat edilecek nokta, anlaşmaların ülke ülke ayrı olmasıdır; her varış ülkesi için ayrı belge seti hazırlayın. İplik ya da kumaşı yurt dışından alıyorsanız ithal girdinin malınızın menşeini nasıl etkilediğini her ülke için gümrük müşavirinize sorun.
Alıcınız malın bir kısmını komşu ülkelere dağıtacaksa, o ülkelerde de tercihli tarifeden yararlanılıp yararlanılamayacağı, malın sizden doğrudan son ülkeye mi gönderileceğine yoksa önce alıcının deposuna mı gireceğine göre değişebilir. Bunu sevkiyattan önce gümrük müşavirinizle netleştirin ve güncel mevzuatı kontrol edin.
Karayolu, transit geçişler ve sınır beklemeleri
Bölgeye çoğu üretici karayoluyla sevkiyat yapar ve araç yolda genellikle başka ülkelerden transit geçer. Transit, malın bir gümrük bölgesinden vergi ödenmeden geçmesini sağlayan düzendir ve kendi belgesini ister; hangi transit belgesinin kullanılacağını nakliyecinizle ve gümrük müşavirinizle konuşun.
Her sınır kapısı ayrı bir bekleme ihtimalidir; termini buna göre verin. Küçük siparişlerde aracı başka gönderenlerle paylaşmak (parsiyel yük) maliyeti düşürür, ama araç yolda birkaç kez durabileceği için varış tarihi daha az kesin olur; bunu alıcıya baştan söyleyin.
Küçük ve dağınık pazarlar
Bu ülkelerin pazarları tek tek küçüktür ve alıcıların çoğu toptancı, küçük perakendeci ya da butiktir. Bölgeyi farklı kılan, bazı alıcıların malı birkaç komşu ülkeye dağıtmasıdır. Böyle bir alıcıyla şu konuları teklif aşamasında konuşun:
- Fatura: Sipariş tek faturayla mı kesilecek, yoksa her varış ülkesindeki firmaya ayrı fatura mı düzenlenecek?
- Teslim: Sipariş bölünüp birden fazla varış noktasına mı gidecek? Her nokta ayrı belge ve ayrı teslim tarihi demektir.
- Etiket ve ambalaj: Her ülke için ayrı etiket dili ve koli işaretlemesi gerekecek mi?
Ülkeye göre ayrı hazırlanan etiket ve ambalajın maliyetini teklife yansıtın.
Ülke bazında gümrük ve etiket kuralları
Gümrükte istenen belgeler, ürün tanımının nasıl yazılacağı ve ithalatta yapılan kontroller ülkeden ülkeye farklı olabilir; her varış ülkesi için gereken listeyi alıcınızdan ve gümrük müşavirinizden ayrı ayrı isteyin.
Elyaf içeriği, bakım talimatı ve etiket dili kuralları da değişebilir; komşu iki ülke için aynı etiketin yeterli olacağını varsaymayın. Test raporu istenen bir ürün grubunda, bir ülke için aldığınız raporun komşu ülkede de kabul edilip edilmeyeceğini alıcınıza sorun ve güncel mevzuatı kontrol edin.
İletişim dili
Bölgedeki alıcıların çoğuyla İngilizce yazışabilirsiniz; bazılarıyla Türkçe anlaşmanız da mümkündür. Telefonda konuşulan beden, renk ve termin gibi ayrıntıları kısa bir e-postayla özetleyip alıcının onayını alın. Dağıtım yapan alıcıda bu özeti ülke bazında ayırın.
Ödeme alışkanlıkları ve para birimi
Yeni bir alıcıyla en güvenli yol, avans alıp bakiyeyi yükleme öncesinde tahsil etmektir. Vadeyi birkaç sorunsuz sevkiyattan sonra ve sınırlı tutarla konuşun. Bölgeye özgü konu para birimidir: aynı alıcı grubunun farklı ülkelerdeki firmaları farklı para birimleriyle çalışmak isteyebilir. Birkaç ülkeye satan alıcıda ödemenin hangi ülkedeki hangi firmadan geleceğini sipariş öncesinde netleştirin; parayı gönderen firma faturadakiyle örtüşmüyorsa mali müşavirinize danışın.
Kontrol listesi
- Her varış ülkesi için menşe belgesinin türü gümrük müşavirinizle teyit edildi mi?
- Transit belgeleri netleşti mi, birden fazla sınırdaki bekleme termine katıldı mı?
- Faturalama, teslim noktaları ve etiket dili ülke bazında netleşti mi?
- Her ülke için teklifte para birimi ve banka masrafı ayrı ayrı yazıldı mı?
Batı Balkanlar, ülke ülke ele alındığında küçük ama yakın pazarlardan oluşan, sabırla büyütülebilecek bir bölgedir. Vergi ve gümrük konularında mali müşavirinize ve gümrük müşavirinize, sözleşme ayrıntılarında avukatınıza danışın; güncel mevzuatı kontrol edin.